Կյանքը իր հունով

Հերթը հասավ մեր առողջ մարմնի, առողջ կյանքի ռիթմին:

Կարանտինային օրերի սկզբում ինքս ինձ ստիպում էի արթնանալ, անել դասերս, նույնիսկ ֆիլմեր դիտելու ցանկություն չունեի, մի խոսքով, տրամադրությունս ազդում էր ամեն բանի վրա: Կարանտինային խուճապը ինձ էլ էր համակել ու եթե չսթափվեի, միգուցե խուճապի զոհ դառնայի:

Արդեն մեկ ամիս է, ինչ տանն ենք ու կարծում եմ շատերս արդեն սովորել ենք կյանքի այս ռիթմին, չնայած կարոտին ու նույնիսկ աշխատանքի կամ դպրոց գնալու ցանկությանը, բոլորս սովորել ենք տան առօրյային: Ես էլ կամաց-կամաց վերականգնեցի իմ առողջ ապրելակերպը, քանի որ առօրյաս միշտ է առողջ եղել ՝ պահում էի խիստ սննդակարգ, ուտում հատուկ ժամային գրաֆիկով և նույնիսկ ամենօրյա քայլքն ու զբոսանքը, չնայած ծանրաբեռնվածությանս, միշտ ինձանից անպակաս էին: Ու իհարկե, այս օրերն էլ բացառություն չդարձան սննդակարգս պահելու և նույնիսկ ավելացնելու ֆիզիկական վարժություններ ու ավելի երկար զբոսանքներ:

Continue reading Կյանքը իր հունով

Կյանքը կորոնավիրուսից հետո

Ամեն անգամ պատուհանից դուրս նայելուց հասկանում եմ, որ մարդիկ վախեցած փակվել են իրենց տներում սպասելով հրամանի, որ վիրուսն անցել է մարդիկ առողջացել են և մենք կարող ենք շարունակել մեր սովորական չնայած արդեն անսովոր դարձած ազատ ու անկախ առօրյան: Փողոցները դատարկ մաքուր ու ազատ վայելում են իրենց հանգիստը, մարդիկ չկան, որ ախտոտեն, չկան մարդիկ, որ ծանրացնեն փողոցները իրենց վազքով ու բարձր ձայներով:

Continue reading Կյանքը կորոնավիրուսից հետո

Հայրենիքը սկսվում է բնությունից

Թեմա որի մասին հավերժ խոսվում է և կխոսվի քանի դեռ բոլորս պատասխանատվություն չենք կրում մեր անմիտ ու անիմաստ քայլերի համար:

Մենք բոլորս հպարտանում ենք մեր պատմության մասին կարդալիս, մենք պիտի հիմա հպարտանանք, որ մենք կանք, իհարկե չունենք ապրելու համար մեծ տարածքներ, բայց ունենք այն ինչ ունենք: Ի՞նչ եք կարծում եթե ունենաինք ավելին քան ունենք, եթե ունենաինք ծովեր շատ ու շատ գետեր ՝ արդյոք մենք քաղաքացիներս ավելի զգոն կլինեիքն:

Կարծիքս բացասական է, մենք նույնիսկ չենք պահպանում ու հետևում մեր ունեցածը, մենք ավիրում ու անտեսում ենք այն ինչ պիտի պահենք քանի դեռ մերն է: Այսօր Հայաստանի հողին կանգնած՝ հայացքներս հառել ենք արևմուտք՝ երազելով կորսված հայրենիքի մի հսկա հատվածի վերադարձի մասին։ Մենք կավիրենք նույնիսկ այդ հսկա հատվածը՝ չմտածելով, որ այդ փոքր ծխախոտը գետնին կարող է մեծ աղետ դառնալ: Մենք չենք գնահատում ու երբեմն չենք տեսնում մեր պատմությունից մեզ բաժին հասած մի քանի տասնյակ հազար քառակուսի կիլոմետրի արժեքը։

Պետության տարածքները միայն քառակուսի կիլոմետրեր չեն, այն ապրելավայր է, որը ապահով ու առողջ միջավայր է ապահովում սերունդների համար։ Բնական անբարենպաստ պայմանները և ռեսուրսների անբավարարությունը մարդկանց ստիպում են հեռանալ իրենց հիմնական բնակատեղիից և գտնել ապրելու համար ավելի բարենպաստ տարածքներ, առանց փորձելու բարելավել իրենց սեփական երկիրը։ 

Եթե մարդիկ աղբամանի կողքը ծխախոտը գցելու փոխարեն գցեն աղբամանը, եթե անմիտ դեռահասները պաղպաղակի կիսաբաց թուղթը գետնին գցելու փոխարեն մեկ մետր հեռավորության վրա գտնվող աղբամանը նետեն, եթե բոլորս ավելի հետեվողական լինենք ու պահպանենք մեր շուրջը՝ կապրենք ավելի մաքուր ու բարելավված Հայաստանում:

Օգնող աղբյուր՝ Արմեն Վարդանյան

Միջավայրը պահպանելու համար առաջնայնորեն պետք է սերունդների մոտ սեր  սերմանել իր ապրելավայրի, բնական միջավայրի նկատմաբ: Դատելով Հայաստանի էկոլոգիական վիճակից, աղտոտված բնությունից ու գետերից՝ կարելի է միանշանակ պնդել,  որ հասարակության բոլոր տարիքային խմբերի  ներկայացուցիչները չեն հետևում և պահպանում երկրի ցանկացած տարածք:

Լիովին համաձայն եմ այն ամենի հետ ինչի մասին ակնարկեց և խոսեց Արմեն Վարդանյանը: Կարծում եմ հասարակությունը կշարունակի նույն տեմպերով անտեսել մեր և ապագա սերնդի ապագան և չի հետևի ոչ մի կանոնի և ձեռք անգամ չի մեկնի, որ երկիրն դառնա ավելի մաքուր ու հաճելի:

Ջուր

  • Ջրային ռեսուրսների բաշխվածությունը երկրի վրա
  • Ջրային ռեսուրսների հիմնախնդիրները ըստ տարածաշրջանների

Ջուրն առկա է երկրագնդի բոլոր թաղանթներում։ Ջուրը միաժամանակ կարևորագույն բնական ռեսուրս է և լայն կիրառություն ունի մարդկանց կենցաղում և տնտեսության բոլոր ճյուղերում։

Թեև հսկայական է երկրագնդի ջրային զանգվածը, սակայն դրա մեծ մասը աղի է և պիտանելի չէ մարդու կողմից օգտագործման համար: Քաղցրահամ ջրի պաշարները կազմում են ողջ ջրային զանգվածի 2.5%-ը, ընդ որում դրա միայն մի մասն է պիտանի խմելու համար: Քաղցրահամ ջուրն աշխարհում աստիճանաբար ձեռք է բերում կարևոր ռազմավարական նշանակություն:

Ջրային ռեսուրսների բացարձակ մեծամասնությունը բաժին է ընկնում համաշխարհային օվկիանոսին, միայն մի փոքր բաժին` ցամաքային ջրերին:  Ջրային ռեսուրսների մի մեծ զգալի բաժինը կազմում են Անտարկտիդայի, Արկտիկայի և բարձր լեռների սառցադաշտերը: Բևեռային շրջաններում սառցադաշտերը դանդաղորեն սահում են դեպի օվկիանոս, որտեղ առաջացնում են այսբերգներ:

Երկրագնդի ցամաքում ջրային պաշարները չափազանց անհավասար են բաշխված: Զարգացող երկրներում 1 մլրդ մարդ զրկված է մաքուր ջուր օգտագործելու հնարավորությունից, իսկ աշխարհի բնակչության 20%-ը զգում է նրա անբավարարությունը: Ներկայումս Պարսից ծոցի արաբական երկրներում 1 լիտր հում նավթի փոխանակումը մեկ լիտր ջրի հետ համարվում է շահավետ գործարք: Ջրի անբավարարությամբ են տառապում Հյուսիսային Աֆրիկայի, Մերձավոր արևելքի,Ասիայի երկրները: Ջուրը վճռորոշ սահմանափակող գործոն է դարձել Հարավային Աֆրիկայի զարգացման համար: Հսկայական քանակի ջուր է օգտագործում Եվրոպան:

  • Ջրային ռեսուրսները Հայաստանում
  • ՓՀԷԿ-եր՝ էկոլոգիական աղետներ Հայաստանի գետային ցանցի համար

ՀՀ-ն քաղցարահամ ջրերի պաշարներով համարվում է «միջին չափով ապահովված» պետություն, բայց այս հանգամանքը չի նշանակում, որ մենք պետք է ավելի քիչ ուշադրություն դարձնենք այս ոլորտին: Քանի որ ոռոգելի երկրագործությունը գյուղատնտեսության 80%-ն է կազմում, ապա Հայաստանում այս խնդրին պետք է առաջնային դեր տրվի: Մինչեւ 1990 թվականը Հայաստանում կառուցվել եւ գործել են 80 ջրամբարներ, ջրանցքներ, 403 պոմպակայան, 2221 խորքային եւ արտեզյան հորեր…
ՀՀ-ն հարուստ չէ մակերեւութային ջրերով: Դրանք կազմում են գետերը եւ լճերը: ՀՀ գետերը լեռնային են, որոնց համար բնորոշ են խոր ձորեր եւ նեղ կիրճեր: Հայաստանում եղած լճերը հիմնականում բարձր լեռնային են եւ փոքր, բացառությամբ Սեւանա լճի:
Ըստ հաշվարկների, տեղումների արդյունքում լրացուցիչ գոյանում է 17.6 մլրդ. Խորանարդ մետր ջուր, իսկ մոտ 11.5 մլրդ, խոր. մետր ջուրը ենթարկվում է գոոլորշիացման:
Գետերի հոսքերի սեզոնային տատանումների հետ կապված խնդիրները լուծելու համար կառուցվել են 79 պատվարներ, որոնց ընդհանուր հզորությունը հասնում է 1.1 մլրդ. Խոր. մետր: Այս պատվարների մեծ մասը նախատեսված են մեկ նպատակի համար. Այսպես 70 ջրամբարներ օգտագործվում են ոռոգման նպատակով, իսկ 6-ը նախատեսված են հիդրոէներգիայի արտադրության նպատակով, եւ միայն 3-ը օգտագործվում են երկակի նպատակով, ասինքն ոռոգման եւ կենցաղային ջրամատակարման համար:
Սեւանա լիճը մեծ դեր ունի Հայաստանի գյուղատնտեսության մեջ: Այն քաղցրահամ լիճ է, ուստի իր ջրային պաշարները շատ են օգտագործվում գյուղատնտեսության մեջ: Եւ այդ իսկ պատճառով լճի հայելին փոքրացել է: Այդ խնդիրը փորձել լուծելու նպատակով կառուցվել է Արփա-Սեւան ջրատարը:
Հայաստանը հարուստ է ստորգետնյա ջրերով: ՀՀ-ն այն միակ երկրներից է, որի բնակավայրերի գերակշռելի մասը ոռոգվում է ստորգետնյա ջրերի հաշվին: Սրանք բավական հարմար են, քանզի ունեն բարձր որակական ցուցանիշներով և չեն ենթադրում լրացուցիչ մաքրման գործընթացներ: Սակայն վերջին տարիների հանրապետության տնտեսության ծանր վիճակի պայմաններում առաջ են եկել ջրային պաշարների աղտոտման լուրջ վտանգ ներկայացնող նախադրյալներ:
Չնայած ստորգետնյա ջրերի որակի մասին վերջին տվյալները սակավ են, այնուհանդերձ կարելի է ենթադրել, որ ընդհանուր առմամբ ստորգետնյա ջրային աղբյուրների որակական հատկանիշը շատ բարձր է: Հայաստանի տարածքների մեծ մասում աղբյուրների ջուրը կարելի է օգտագործել որպես խմելու ջուր՝ առանց լրացուցիչ մաքրման և մշակման:Որոշ աղբյուրներ, այնուամենայնիվ, շեղումներ ունեն քիմիական և կենսաբանական ստանդարտներից և չեն կարող օգտագործվել խմելու նպատակով: Աղբյուրների մոտավորապես 25%-ը պարունակում են նիտրատների, նիտրիտների և ֆտորի բարձր կոնցետրացիաներ: Որպեսզի հնարավոր լինի կանխել հետագա աղտոտումը, ստորգետնյա աղբյուրների շրջակայքում պետք է ստեղծվեն սանիտարական գոտիներ:
Մեծ է դերը նաև փհէկների: Դրանց լայն տարածումը Հայաստանի Հանրապետությունում, իրոք, որ հանգեցնում է ջրային խնդիրների:

Փոքր ՀԷԿ-երը չե՞ն վնասում բնությանը․ տեսանյութ՝

http://www.armecofront.net/lrahos/poqr-hek-ery-chen-vnasum-bnutiany/

Ընտրել հայաստանյան գետերից մեկը, նկարագրել էկոլոգիական վիճակը, տնտեսական նշանակությունը:

Սևջուր Մեծամոր, գետ Հայաստանի Արարատի և Արմավիրի մարզերում: Ունի 40 կիլոմետր երկարություն, ՀՀ մյուս գետերի համեմատությամբ ամենահաստատուն ռեժիմ ունեցող գետն է։ Սկիզբ է առնում Մեծամոր լճից և սնվում Արագածի ստորոտում գտնվող աղբյուրներից, հոսում է շատ դանդաղ, մեծ մասամբ ճահճապատ ափերի միջով և թափվում Արաքս։ Նրա ակունքները, ինչպես և Մեծամոր լճի ճահճացած ափերը, օգտագործում են կուղբի պահպանման ու բազմացման համար։ Կուղբի կլիմայավարժեցումը այստեղ կարելի է համարել ավարտված։ Թանկարժեք մորթի ունեցող այս փոքրիկ կենդանին այժմ Սևջուր գետի հովտով հասել է Արաքս և ապա նրա ճահճապատ ափերով իջել մինչև գրեթե ընդհուպ Կուր-Արաքսյան դաշտավայրի մատույցները։

Սևջուրն Արաքսի գետախառնուրդից մոտ 15 կիլոմետր հեռավորության վրա իր մեջ է ընդունում Քասախ գետը և դառնում Հայաստանի ամենաջրառատ գետերից մեկը։

Հանքարդյունաբերություն

Նախագիծ 2.

Ի՞նչ է ցիանիդը, վտանգները,առաջացնող հիվանդությունները

Ցիանիդ (կապտաթթու), բարձր տոքսիկությամբ քիմիական միացություն է, բաղկացած ածխածնի, ազոտի և ջրածնի կամ այլ տարրի մանկական ատոմից։ Այն կիրառվում է հանքարդյունաբերությունու, կաուչուկի, օրգանական ապակու , սինթետիկ ռետինի և այլ միացությունների սինթեզում։
Ցիանիդները պինդ, բյուրեղային նյութեր են, որոնք վատ են լուծվում օրգանական լուծիչներում, սակայն լավ լուծելի են ջրում, ունեն բարձր հալման և եռման ջերմաստիճաններ։
Հիմնականում թունավորումները այս վտանգավոր նյութով լինում են ինհալացիոն` թունավոր ջուր կամ սնունդ օգտագործելով։

Նկարագրել «Lidian» ընկերության գործունեությունը Հայաստանում և հարևան երկրներում

Լիդիան ընկերությունը փորձել է ոսկու հանք ստանալ նաև Թուրքիայում, Վրաստանում և Կոսովոյում, սակայն միայն Հայաստանում է ստացվել համաձայնության գալ։

Գրել օրենքի այն կետերը, որոնք խախտվել են կամ շրջանցել Ամուլսարի հանքի շահագործմանը թույլտվություն տալու համար:

Ամուլսարի հանքի շահագործման ժամանակ, ժողովրդի պահանջով կատարվել է հանքի շահագործման հետ կապված ստուգումներ և պարզվել է ՝  ընկերությունը խախտել է օրենքի որոշ կետեր և դրա պատճառով հանքի շահագործումը դադարեցվել է : Երկուստեկ ուսումնասիրություններից հետո կպարզվի արդյոք ՝ հանքը շահագործելու իրավունք ունի՞, թե՞ ոչ։

Ձեր քաղաքացիական հայացքը խնդրին, բնապահպանական տեսակետը:

Երկար ուսումնասիրություններից հետո՝ հետևությունս մեկն էր՝ շարունակել պայքարել, մեր հանքի համար։ Հանքի շահագործումը կվնասի շրջակա միջավայրին և մարդկանց մոտ կառաջացնի առողջական խնդիրներ, այդ իսկ պատճառեվ պետկ է դադարեցնել հանքի շահագործումը: Կարծում եմ շահագործումը կարող է ազդել մեր բնակչության վրա, մեծ վտանգներ են սպառնում բնակչությանը, մարդիկ ծնվում են հաշմանդամ և շուտ մահանում:

Վերլուծություններ, սովորողների ուսումնասիրությունները, դիտարկումներն ու հոդվածները

Հանքարդյունաբերությունը ՀՀ-ում ամենա  զարգացած ճյուղերից մեկն է և նրա շահագործումը կարևոր է և ժողովրդի, և պետության համար՝ աշխատանքի ու երկրի զագացման համար, բայց շահագործումը պետք է այնպես կազմակերպել, որպեսզի չազդի ՝  մարդկանց առողջության վրա, ինչպես նաև ՝ բնությունը մաքուր պահելու գործոնի վրա:

Անմեղ կենդանիները

https://www.azatutyun.am/a/30248525.html

Տարբեր նյութեր կարդալուց հետո, ինչ որ չափով կարծիք կազմեցի մարդկանց անմարդկայնության աստիճանի մասին: Վարկածները շատ են, բայց ճիշտը մեկը, հույս ունեմ դեռ կիմանանք անմեղ կենդանիներին զոհ դարձնելու իրական պատճառը: Չեմ հավատում, որ հավատարիմ, անմեղ, փոքր շները ընդունակ են ինքնուրույն հոշոտել միքանի իրենցից մեծ կենդանիների: Կարծում եմ անմարդկային արարքը պատժի է արժանի:

Հայաստանի կոտրվող ողնաշարը…

 Տարին 12 ամիս թունավորվում է մեր հայրենի հողը, ջուրը, օդը… Սա պատերազմ է առանց զենքի: Պատերազմ, որտեղ մենք կրում ենք պարտություն պարտության հետևից, այս պատերազմի համար պատասխանատու ենք բոլորս: Մեր անտարբերության, չիմացության պատճառով մենք ամեն օր կորցնում ենք այն, ինչ պետք է ապահովի մեր ու մեր սերունդների ապագան, մեզնից յուրաքանչյուրը` զբաղված իր գործով, մոռանում է, որ մի օր կարող է արթնանալ և տեսնել, որ իր տունը վերածվել է ապրելու համար վտանգավոր, անապատացած հողակտորի…:

Ի՞նչ է պոչամբարը

Պոչամբարն այն կառույցն է, որտեղ առանձնացվում և ամբարվում են քիմիական վերամշակման հետևանքով առաջացած թունավոր, վտանգավոր քիմիական թափոններն ու հանքաջրերը։ Դրանք հիմնականում կառուցվում են հանքավայրերին մոտ տարածքներում: Գործող պոչամբարներն առաջին հայացքից նման են լճերի, բայց, ի տարբերություն դրանց, պոչամբարները «հարուստ» են կյանքի համար վտանգավոր, թունավոր նյութերով: Պոչամբարները գործում են մինչև նախագծով դրանց համար նախատեսված ծավալի սպառումը կամ հանքավայրի շահագործման ավարտը: Պոչամբարները փակվում են՝ պատվելով հողային շերտով, որի վրա այնուհետ բուսականություն է աճեցվում: Այդպես փորձ է արվում կանխել պոչամբարներում կուտակված վտանգավոր նյութերի ներթափանցումը բնական միջավայր:

Հայաստանում խնդիրն ակնառու է, քանի որ պոչամբարների կառուցումն ու դրանց մեկուսացումը շրջակա միջավայրից կատարվում է հիմնականում ոչ միջազգային չափորոշիչների համաձայն:

”Տուն” ֆիլմի վերլուծություն

“Տուն” ֆիլմը պատմում է մեր երկրագնդի ստեղծման և խնդիրների մասին, նաև միջավայրի ու մթնոլորտի աղտոտման մասին: Աշխարհում մարդկանց դերը մեծ է՝ և դրական առումով, և բացասական: Ամեն տարի Երկրի վրայից անհետանում է 13 մլն. հեկտար անտառ, որի պատճառով նվազում է օզոնային շերտը:

Վտանգված է նաև շատ կենդանիների կյանքեր, որոշ կենդանիների կյանքեր կանգնած են ոչնչացման եզրին: Օրինակ՝ ձկները, ձկնատեսակների մի ահռելի քանակ անհետացել է, սպառվել, կամ գտնվում է վերացման եզրին:

Մեր Երկրի վրա շատերը խմելու ջրից օգտվելու հնարավորություն չունեն, քանի, որ նրանց շրջապատող ջրի աղբյուրները աղտոտված են: Կան շատ գետեր, լճեր կամ ջրի աղբյուրներ, որտեղ պարզապես չի կարող ապրել կամ գոյատևել անգամ մեկ ձուկ: Աշխարհում 1 միլիարդ մարդ քաղցած է: Այսպիսով՝ օրական 5000 մարդ մահանում է :

Եվ այս ամենի պատճառը մենք ենք՝ մարդիկ: Մարդիկ շատ մեծ վնաս են հասցնում մեր շրջակա միջավայրին:

Մենք՝ բոլորս կանգնած ենք շատ մեծ խնդրի առջև՝ բնակչությունը նվազում է, իսկ բնությունը՝ ոչնչանում: Բոլորիս կյանքը վտանգված է, նույնիսկ մաքուր օդ չկա շնչելու այդ էլեկտրոկայանների փոշու և կեղտի պատճառով:

ֆիլմը մեզ պատմեց, երկիր մոլորակի մասին, ինչը օգնեց հասկանալ
ու փորձել պահպանել ամեն մանրուք, խնայել ջուրը և մաքուր պահել մեր շուրջը, մի խոսքով հոգ տանել երկիր մոլորակի մասին:

Մուլտֆիլմ «Կղզի» վերլուծություն

Մուլտֆիլմը , մարդը և իր փոքր կղզին մեզ պատմում են մարդու կախվածության մասին, բնական ռեսուրսներից։ Երկիր մոլորակը մեզ տալիս է այն ամենը ինչ մեզ պետկ է, սակայն մենք չգիտակցելով չենք խնայում բնությունը, ախտոտելով այն ամենը ինչը մեզ շրջապատում է։ Մենք բոլորս պարտավոր ենք, ամեն մեկս իր հերթին մաքուր պահել մեր շրջակայքը։ Եթե անխնա ու անուշադիր վերաբերվենք բնությանը, հոգ չտանենք ու մաքուր չպահենք, թթվածինը կամաց կամաց կպակասի և օդ չի լինի։ Մուլտֆիլմը ավարտվում է նրանով, որ մարդը լքում է իր կղզին, որը ոչնչացրել էին մարդիկ, դա էլ բնութագրում է մարդկանց կործանումը։